پشت پرده پویش «آسفالت» در تهران/ شهرداری روی میلیاردها تومان آسفالت می‌کشد/ درآمد ۱۰۰۰ میلیارد تومانی شهرداری از «تراشه آسفالت» بدون تعریف در بودجه سالانه

چند بار آسفالت کردن کوچه‌ها، برای شهرداری چه منفعتی دارد؟

دیده‌بان ایران: مدتی است پویش «آسفالت» در شهرداری تهران شروع شده؛ پویشی که در دوره فعلی مدیریت شهری، علیرضا زاکانی، شهردار تهران و دیگر حامیانش، آن را افتخاری برای خود دانسته و به‌عنوان برگ زرینی در پرونده‌شان ثبت کرده‌اند. اما این پویش پشت پرده‌ای هم دارد که باعث شده است روی میلیاردها تومان از پول شهروندان تهرانی آسفالت کشیده شود. 

نرجس سلیمانی، رئیس کمیسیون حقوقی و نظارت شورای شهر تهران در ۱۹ فروردین ۱۴۰۳ در صحن شورای شهر نسبت به توزیع بی‌کیفیت آسفالت در معابر فرعی انتقاد کرد. او در جلسه دیگری (۲۴ تیر ۱۴۰۳) با اشاره به حضور مدیران شهرداری در انتخابات ریاست جمهوری، تأکید کرد: «حتی درباره یکی از وعده‌های داده‌شده موفقیت قطعی به دست نیامده است که قابل دفاع باشد. اگرچه (در ایام انتخابات) پرسنل شهرداری با تلاش خود کارهای خوبی را رقم زدند و بهتر از زمان حضور مدیران ارشد شهرداری، شهر را اداره کردند، اما با یک گل بهار نمی‌شود. مقبولیت و مشروعیت به عنوان دو اصل اساسی در جایگاه شهردار تهران است. وقتی مقبولیت از بین می‌رود، مشروعیتی باقی نمی‌ماند و اصلاح امروز منتج به نتیجه نخواهد شد. شهر نیازمند عطاری دانا و خاموش است تا در سکوت تلاش کند؛ بدون هیاهو باشد و هر دم در هوس جای دیگر نباشد.» 

سید محمد آقامیری، عضو شورای شهر و از حامیان زاکانی اما در آن جلسه، به این سخنان سلیمانی واکنش نشان داد و از معتادان متجاهر به آسفالت‌ریزی در شهر تهران رسید و گفت: «در گذشته به معتادان متجاهر نگاه هم نمی‌کردند، اما امروز فیلم‌هایی که مردم از کلونی‌ها می‌گرفتند و به شبکه‌های خارجی می‌فرستادند، کجاست؟ معادل ۱۰ سال گذشته در سطح شهر آسفالت توزیع شده است. چرا کارکرد ما را زیر سؤال می‌برید؟ من شخصاً موضوع را پیگیری می‌کنم و ناراحت می‌شوم وقتی که می‌گویید سه سال است کار نکرده‌اید، یعنی ما زیر کولر باد خورده‌ایم. این که چشمان خود را ببندیم و دهان خود را باز کنیم، در شأن فرزند شهید سلیمانی نیست.»

کافی است به کارکرد و عملکردی که آقامیری به آن اشاره کرده، نگاهی بیندازیم تا مشخص شود که شهرداری تهران چشم خود را روی میلیاردها تومان می‌بندد تا رانتی برای شهرداری‌های نواحی و مناطق ۲۲گانه ایجاد شود. البته شهرداری در مقوله آسفالت از دو طرف سود می‌کند. با وجود تمام هشدارها و اعتراضاتی که وجود داشت، شهرداری تهران در کنار پارک ملی سرخه‌حصار یک کارخانه آسفالت احداث کرد تا بتواند آسفالت مورد نیاز خود را تأمین کند. در حالی که قانون هوای پاک اجازه تاسیس کارخانه آسفالت تا ۱۲۰ کیلومتری شهر تهران را ممنوع کرده بود. حتی آن‌طور که برخی از اعضای شورای شهر تهران اعلام کرده‌اند، این آسفالت از کیفیت خوبی هم برخوردار نیست. 

به بیان دیگر، از زمانی که شهرداری به تولیدکننده آسفالت تبدیل شد (که مورد انتقاد بسیاری از تولیدکنندگان است)، کیفیت آسفالت شهر تهران کاهش یافته است و به این دلیل، مجبورند که یک کوچه را دو یا سه بار آسفالت کنند. از سوی دیگر، تضمینی برای نگهداشت همین روکش آسفالت هم وجود ندارد. این در حالی است که در گذشته، یکی از بندهای قرارداد بخش خصوصی یا پیمانکاری با شهرداری، مربوط به تضمین نگهداشت روکش آسفالت بود که به مدت‌های مختلف (۳ تا حتی ۱۰ سال)، این کار برعهده پیمانکار بود. در حقیقت، زمانی که قراردادها به بخش خصوصی سپرده می‌شد، پیمانکار موظف بود که تا مدت معینی، اگر آسفالت مشکل پیدا کند، آن را ترمیم یا تعویض کند. اما حالا که شهرداری کار آسفالت را از تولید تا اجرا خودش برعهده گرفته است، هیچ تضمینی برای آن وجود ندارد و به دلیل نبود این تضمین، احتمال دارد که کیفیت آسفالت نیز کاهش یابد. 

درآمدهای بدون تعریف شهرداری‌های نواحی از تراشه آسفالت

برخی از منتقدان زاکانی در شورای شهر تهران مانند سید جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حمل‌ونقل شورای شهر  به دیده بان ایران گفت : «در برخی نقاط هم اشکالاتی (درباره روکش آسفالت) دیده می‌شود؛ مثلاً در مواردی که می‌شد با لکه‌گیری مشکل آسفالت را رفع کرد، اقدام به روکش کامل آسفالت شده است. حتی اگر فرض کنیم بودجه کافی وجود دارد، البته شهرداری تهران درآمد خود را با شکل‌های خاص و از طریق مجوزهای ساخت‌وساز و … کسب می‌کند، باید تلاش کنیم این منابع به بهترین شکل ممکن مورد استفاده قرار گیرد. نباید چون منابع مالی در دسترس است، بدون برنامه‌ریزی دقیق در هر جایی از این منابع استفاده کنیم.» 

سؤال اینجاست که چرا شهرداری به آسفالت‌ریزی بدون حد و حصر اقدام می‌کند؟ در این میان، شهرداری‌های مناطق و نواحی تهران نیز از این موضوع استقبال می‌کنند و مشتاق کنده شدن روکش و آسفالت کردن دوباره معابر هستند؛ چراکه تا کنون هیچ ردیف مشخصی در بودجه سالانه شهرداری برای تراشه‌های آسفالت و ایجاد درآمد در این حوزه گنجانده نشده و این موضوع، عملاً به یک محل درآمد بدون تعریف برای نواحی دارنده تراشه تبدیل شده است. 

لزوم استفاده بهینه از تراشه‌های ارزشمند آسفالت

زمانی ارزش این تراشه‌ها بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم حسن جهانیان، مدیرکل دفتر نگهداری رویه و ابنیه فنی راه‌های سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای در روز ۱۷ آبان ۱۴۰۴، در سخنانی در هفدهمین همایش ملی و نمایشگاه قیر، آسفالت و ماشین‌آلات، در این مورد گفت: «افزایش مداوم هزینه‌ها، محدودیت اعتبارات و تولید انبوه تراشه‌های آسفالت در پروژه‌های بهسازی راه‌ها، ضرورت بازنگری در روش‌های سنتی و بهره‌گیری نوین از این مصالح را دو چندان کرده است. از سال ۱۳۹۵ تا کنون، قیمت قیر بیش از ۳۶ برابر شده و هزینه تمام‌شده آسفالت حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است. از این رو، استفاده هدفمند از تراشه آسفالت به‌عنوان ماده‌ای مهندسی‌شده و غنی از قیر و مصالح سنگی، می‌تواند بهبود قابل توجهی در دوام و کیفیت پروژه‌ها ایجاد کند.» 

او می‌افزاید: «براساس آخرین ارزیابی‌ها، حدود ۳۹ درصد از راه‌های کشور نیازمند بهسازی سبک یا سنگین هستند و در همین راستا، میزان تولید تراشه‌های آسفالت طی سال‌های اخیر روند افزایشی داشته است. طی ۸ سال گذشته، حدود ۸۷ میلیون تُن آسفالت در سطح راه‌های کشور اجرا شده و در صورت فرض تولید ۲۰ درصد تراشه از این میزان، نزدیک به ۱۷.۵ میلیون تُن تراشه آسفالت قابل بازیافت تولید شده است که نشان‌دهنده ظرفیت بالای استفاده بهینه از این منابع است. استفاده از تراشه آسفالت می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل، مقاومت و دوام روسازی راه‌ها را افزایش دهد و به بهره‌وری منابع ملی کمک کند.» 

جای خالی درآمد شهرداری از تراشه‌های باارزش آسفالت

جهانیان در همایش ملی و نمایشگاه قیر و آسفالت درباره بی‌توجهی به تراشه آسفالت در راه‌ها و جاده‌ها تذکر داد، اما همین موضوع در شهر تهران نیز باعث شده است که حجم عظیمی از ثروت شهر از بین برود؛ کما این که نرجس سلیمانی، عضو شورای شهر نیز در سخنان خود به جای خالی درآمد شهرداری از تراشه‌های آسفالت در بودجه شهر پایتخت اشاره کرد. 

برای آسفالت‌ریزی باید آسفالت قدیمی کنده شود و تقریباً یک‌سوم آسفالت کنده شده، تراشه است. اما گزارشی از میزان تراشه‌ها در شهرداری تهران وجود ندارد. این در حالی است که قیمت تراشه آسفالت از کیلویی ۶۰۰ هزار تومان شروع می‌شود و تا یک میلیون تومان هم می‌رسد. 

در ۵ ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳، طبق آماری که شهرداری اعلام کرده است، یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن آسفالت ریخته شد. در نهایت هم تا پایان سال گذشته، ۳ میلیون تن آسفالت در شهر تهران ریخته شد. اگر یک‌سوم آن را تراشه حساب کنیم، یعنی یک میلیون تن تراشه آسفالت در سال ۱۴۰۳ در شهر تهران برداشت شده است. بر این اساس می‌توان گفت که ارزش تراشه‌های برداشت‌شده در سال گذشته، بین ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان بوده است؛ آن هم در شرایطی که سال ۱۴۰۳ در ردیف‌های بودجه، برای آسفالت‌ریزی شهر تهران ۴ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده بود. البته معلوم نیست که این پول دور ریخته شده است یا برخی افراد، این تراشه‌ها را فروخته و پول آن را به جیب زده‌اند. 

ادعای شهرداری، بدون ارائه مستندات

شهرداری تهران در این دوره بارها مدعی شده که «قرار است از تراشه‌های آسفالت درآمدزایی کند.» اما نه‌تنها هیچ ردیف بودجه‌ای برای این منظور در نظر نگرفته، بلکه تا کنون هیچ گزارشی هم از حجم دپوی آسفالت‌ها و نقشه‌برداری هوایی آن ارائه نکرده است. از سوی دیگر، مدیریت شهری پایتخت هیچ اسناد رسمی هم در این زمینه ارائه نکرده، بنابراین میزان درآمد شهرداری از تراشه‌های آسفالت همچنان نامعلوم است. همچنین شهرداری تهران تا امروز هیچ مدرکی ارائه نکرده است که مشخص کند آیا توانایی بازیافت تراشه‌های آسفالت ادعاشده را دارد یا خیر؟ چراکه کارخانه آسفالت برای بازیافت این تراشه‌ها به یک خط تولید جداگانه نیاز دارد که با کارخانه آسفالت متفاوت است. 

اضطراب‌های دستفروشی در تهران؛ از درآمد اندک تا حق حساب مأموران سد معبر

اختلاف میان شهرداری و استانداری درباره حریم تهران اختلاف بر سر اختیارات کلان اقتصادی است