بنیاد شاملو حلقه پیوند مردم و شاعرشان
جواد مجابی

ادامه و تکمیل کتاب کوچه از توانایى یک شخص خارج است. چون ما کسى را در حد شاملو نداریم که بیشتر عمر خود را صرف گردآورى فرهنگ مردم کند و وقتى او نیست و با عدم موافقت براى تشکیل بنیاد شاملو این نگرانى براى ما باقى است که بخشى از میراث شفاهى دچار چه سرنوشتى خواهد شد.

جواد مجابى شاعر، پژوهشگر و … در گفت و گویى با خبرنگار «میراث خبر» گفت: احمد شاملو به عنوان یک شاعر بزرگ و یک پژوهشگر خستگى ناپذیر ادبیات و فرهنگ عامه و یک مترجم توانا براى ما شناخته است اما چرا با تشکیل بنیاد شاملو موافقت نمى شود.
مجابى با تقسیم آثار این شاعر بزرگ به دو قسمت آثار چاپ شده و آثار نشده افزود: شعرها، ترجمه ها، مقالات، شاملو کامل شده و به چاپ رسیده که مفصل درباره آنها صحبت شده است. اما بخش دوم فعالیت ها و شاملو که مهم ترین بخش فعالیت و زندگى او را تشکیل مى دهد نا تمام مانده و به طور کامل چاپ نشده است که مهم ترین آن «کتاب کوچه» است.

وى درباره مجموعه کوچه افزود: کتاب کوچه از مهم ترین میراث هاى ملى مردم ایران است که در برگیرنده زبان فرهنگ و آداب و رسوم است که شاملو بیش از نیمى از زندگى خود را صرف گردآورى آن کرده است.
مجابى افزود: کار شاملو در کتاب کوچه کامل کننده در بر گیرنده کارى بود که پیش از وى دهخدا، هدایت و انجوى شیرازى انجام دادند. اما به دلایل متعدد در زمان حیاتش نتوانست شاهد چاپ کامل آن باشد.

به گفته این پژوهشگر ادبیات ادامه شمارهاى کتاب کوچه پس از مرگ شاملو به همت همکار و همراه او یعنى آیدا از روى فیش ها و دست نوشته هایش در حال چاپ است. اما تکمیل آن از عهده خانم شاملو و دوستان این شاعر بزرگ خارج است.

جواد مجابى با اشاره، اقداماتى که پس از مرگ شاملو براى حفظ و چاپ آثار او انجام شده اضافه مى کند: دوستان شاملو به این نتیجه رسیدند که با تشکیل یک بنیاد به نام شاملو مى توان کار بزرگ وى را تداوم بخشد. بنیادى که تا امروز به دلیل عدم همکارى نهادهاى زیربط تشکیل نشده است.

وى درباره طرح مساله بنیاد توضیح داد: فکر تشکیل این بنیاد در زمان حیات خود شاملو از طرف دوستان ایشان مطرح شد اما خود ایشان زیاد مایل نبودند. وقتى ایشان فوت کردند چند تن از اهل ادب و هنر که از دوستان قدیمى شاملو بودند مثل دولت آبادی، درویشیان، کاووسی، خانم آیدا، آقاى اسپهند و دیگران آمدند و تاسیس این بنیاد را به وزارت ارشاد پیشنهاد کردند اما وزارت ارشاد تا امروز بعد از چندین سال به بهانه هاى مختلف سرگردان کرده است.

مجابى که به همراه آقاى احسانى وکیل خانواده شاملو پى گیر تاسیس بنیاد احمد شاملو است در خصوص بهانه هاى عدم ثبت بنیاد گفت: یک بار مى گویند این صلاحیت فرهنگى ندارد، یا صلاحیت سیاسى ندارد، مدارک آکادمیک ندارد و هزار دلیل دیگر قضیه تا امروز ادامه پیدا کرده است و پاسخ درستى ندادند. این بنیاد براى هیچ کدام کسانى که آن را تشکیل دادند نفع مادى ندارد و جز کار خسته کننده و توام با مسئولیت سنگین هیچ نیست.
مجابى اهداف این بنیاد را که در اساسنامه اى ارایه شده وزارت ارشاد ذکر شده چنین عنوان نمود:
1. چاپ و ارایه آثار شاملو به بهترین وجه، بدون غلط و با کیفیت عالى
2. اهداى یک یا چند جایزه ادبى به شاعران جوان شاعران اندیشمند که نوعى تشویق براى گسترش شعر ایران باشد.
3. فراهم آوردن زمینه اى براى کامل کردن کتاب کوچه


به گفته این مترجم با سابقه این سه هدف اهدافى بود که بسیار ضرورى و مبرم تشخیص داده شده بود و بنیاد با این اهداف فرهنگى قرار بود تشکیل شود و قصد دیگرى ندارد ولى حالا چرا اجازه ندادند راه اندازى آن مشخص نیست.

جواد مجابى با اشاره به ویژگى ها کتاب کوچه گفت: کتاب کوچه مى تواند نشانگر زیبایى روح مردمى باشد که با این همه دقت و ظرافت در طول زمان زبان شاعرانه و زیباى فارسى را پدید آوردند و گستردند و حفظ کردند.

وى گفت: خانم آیدا آن بخش هایى را که شاملو کامل کرده بود و مجال چاپ کردن پیدا نکرد را ادامه داده است. اما بخش هایى از آن تحقیقات انجام یا تکمیل نشده است.
او با اشاره به این که جمع آورى ادامه کتاب از عهده یک نفر خارج است گفت: شاملو داراى چنان اشراف و جامعیتى بود که به عنوان یک شاعر، نویسنده، پژوهشگر و دوستدار مردم و آگاه به متون توانست کتاب کوچه را پیش ببرد. ولى اکنون که ایشان نیست طبیعتا نه خانم آیدا و نه دوستانشان نمى توانند آن مسیر را به تنهایى طى کنند.

به عنوان یک شاعر و پژوهشگر بزرگ توانست یک قضیه جمع آورى فرهنگ مردم بپردازد همان طورى که دهخدا و یا دکتر معین این کار را انجام دادند اما وقتى این مردان بزرگ فوت مى کنند و کارهایشان به دلایل مختلف ناتمام مى ماند. این نگرانى براى همه باقى مى ماند که این بخش از میراث فرهنگى دچار چه سرنوشتى خواهد شد.

وى عنوان کرد: قطعا مردم ایران نمى گذارند کارى که شاملو نیمه تمام گذاشت از بین برود اما براى رسیدن به این خواست و اشتیاق مردم، ما باید مفصلى باشیم بین مردم و کارى که ناتمام مانده است.

این حلقه اتصال مى تواند بنیاد شامل باشد. جواد مجابى با اشاره به عدم وجود یک تشکل صنفى براى نویسندان که به این امور رسیدگى کند گفت: مگر مى شود در کشورى که صدها نویسنده، شاعر، مترجم دارد، یک اتحادیه یا صنف نباشد که از منافع آنها حمایت کند؟
مگر مى شود یک شاعر بزرگ مثل شاملو که آثارش جزو سرمایه هاى ملى است جایى را نداشه باشد که این سرمایه هاى ملى را عرضه کند این سوالى است که براى ما وجود دارد و بعد از سال ها پاسخى نیافتیم.

به نظر وى نبودن چنین اتحادیه ها باعث شده که عده اى بدون توجه به تبصره ها و قوانین اعلام کنند لازم نیست چنین سرمایه هاى ملى چاپ شود و اصلا اینها جزو میراث ملى نیست و ما اجازه نمى دهیم آنها منتشر شود.

این شاعر پژوهشگر با اشاره به این که در مساله تاسیس بنیاد شاملو شخص شاعر در میان نیست بلکه مشکل زبان مردم ایران است گفت: در فرهنگ دهخدا خود دهخدا مطرح نیست دهخدا گردآورنده فرهنگ است آن چه باقى مى ماند میراث ملى است
مجابى با اشاره به اهمیت زبان مردم افزود: ما میراثى مهم تر از زبان و فرهنگ مردم نداریم در واقع تمام کارهایى که ما به عنوان شاعر، نویسنده در برابر زبان، فرهنگ فارسى انجام دادیم در برابر زبان و فرهنگ مردم هیچ است. فرهنگ اصلى و اساسى آنها هستند. زمانى که مردم با آن صحبت مى کنند آنقدر غنى است که تمام زبان ادبى ما در داستان ها و شعرها در برابر آن ارزش ندارد. حالا یک آدمى آمده اینها را جمع کرده از فراموشى حفظ کرده در نیمه راه فوت کرده و بخشى از این فرهنگ در معرض خطر است. آیا اگر فیش هاى جمع آورى شده دچار حادثه شوند بسوزند و در معرض آسیب قرار گیرند تمام تلاش هاى آن فرد از بین نمى رود و نباید کارى کرد؟