از نیروگاه تا نانوایی: زنجیرۀ فروپاشی

تهدید به هدف‌گرفتن نیروگاه‌های برق صرفاً تهدیدی نظامی نیست. تهدیدی است علیه بافت زندگی روزمره.
در جامعۀ مدرن اصولاً برق یک «کالای زیرساختی» است که نه‌فقط تولید بلکه بازتولید اجتماعی را ممکن می‌سازد: از بیمارستان‌ها و زنجیرۀ تأمین دارو تا شبکه‌های آب‌رسانی و حمل‌ونقل و ارتباطات و حتی اعتماد متقابل میان افراد.

نابودی این زیرساخت یعنی فروپاشی دفعی نظمی که کنش جمعی را ممکن می‌کند. زیرساخت‌ها همان بسترهایی نامرئی‌‌اند که روابط اجتماعی را شکل می‌دهند. وقتی برق از کار بیفتد نه‌فقط کارخانه‌ها تعطیل می‌شوند بلکه قراردادهای نانوشته‌ای که زندگی را قابل پیش‌بینی می‌کنند نیز از هم می‌پاشند: نان به‌موقع نمی‌رسد، بیمار درمان نمی‌شود، اطلاعات قطع می‌شود و نااطمینانی به قاعده بدل می‌گردد.

در چنین وضعی، جامعه وارد وضعیت «فرسایش شتابان» می‌شود، جایی که پیوندهای اجتماعی پیش از آن‌ که بازسازی شوند فرو می‌ریزند. این‌جاست که ساده‌انگاری مدافعان تهاجم خارجی آشکار می‌شود: تصور این که می‌توان به «نظام» ضربه زد بی‌آن‌که «جامعه» آسیب ببیند نادیده‌انگاری همین پیوستگی عمیق است.
زیرساخت‌ها بی‌طرف نیستند. نابودی‌شان بیش از آن که قدرت سیاسی را هدف بگیرد ظرفیت زیست جمعی را تخریب می‌کند.

*************

جامعه مدنی در بحبوحه جنگ نه دشمن دولت است و نه ابزار دولت
جامعه مدنی، حافظ منافع گروه‌های جامعه است

در شرایط جنگ یا بحران‌های شدید، فضای عمومی جامعه معمولاً دو قطبی و امنیتی می‌شود:
یک سوی آن
«منطق دولت و امنیت ملی»
قرار می‌گیرد و سوی دیگر
«منطق اعتراض یا مخالفت».

در چنین فضایی،
کنشگران مدنی اگر بخواهند استقلال خود را حفظ کنند، باید نقطه نظر جامعه مدنی را به‌عنوان صدای سوم برجسته کنند؛ صدایی که نه صرفاً بازوی دولت است و نه در چارچوب دوقطبی‌های سیاسی حل می‌شود، صدایی که «همبستگی» را از «اطاعت سیاسی» تفکیک می‌کند و برای حفظ منافع گروه‌ها، دستور کار تعریف می‌کند.

در علوم سیاسی-اجتماعی، جامعه مدنی زمانی «مستقل» تلقی می‌شود که:

• از دولت و احزاب سیاسی استقلال نهادی داشته باشد
• بتواند نقد قدرت را حتی در شرایط جنگی حفظ کند
• در عین همبستگی اجتماعی، حقوق شهروندان و گروه‌های آسیب‌پذیر را نمایندگی کند
• اجازه ندهد منطق امنیتی، یا محاسبات کلان‌تر سیاسی، مطالبات اجتماعی را خاموش کند.

در زمان جنگ، استقلال جامعه مدنی نه یک تجمل دموکراتیک بلکه یک ضرورت برای بقا و انسجام جامعه است.

داوطلب

نه‌به‌جنگ‌نه‌به‌_استبداد

کانال کانون صنفی معلمان ایران