فریاد زنان افغانستان تحصیل، کار و آزادیست.
سارا نیکو

در آستانه پنجمین سال حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان، وضعیت زنان همچنان یکی از روشن‌ترین نمودهای ماهیت مرتجع و  سرکوبگر این حکومت است. حکومت طالبان که توسط امپریالیسم آمریکا بر مردم افغانستان تحمیل شده است با ایجاد شرایط لازم برای غارت ثروت‌های مردم افغانستان توسط نیروهای امپریالیستی از یک طرف فقر و فلاکت را بر زندگی اکثریت مردم افغانستان تحمیل کرده است و از طرف دیگر محدودیت‌های گسترده‌ای بر زندگی زنان اعمال کرده است؛ محدودیت‌ علیه زنان از محرومیت از آموزش و اشتغال گرفته تا کنترل شدید حضور زنان در عرصه‌های عمومی را در بر می‌گیرد. سیاست‌های طالبان عملاً زنان را از بخش بزرگی از زندگی اجتماعی حذف کرده و آنان را با اشکال مختلف تبعیض و خشونت مضاعف مواجه ساخته است. زنان افغانستان امروز در یکی از خفقان بار ترین دوران تاریخ خود بسر می برند. از یکسو در فقر و مصیبت‌های ناشی از آن گرفتار آمده‌اند_ که نتیجه سلطه امپریالیسم بر این کشور و پنجاه  سال تجاوز و اشغال نظامی توسط متجاوزین خارجی می باشد_ و از سوی دیگر با فرهنگ مرد سالار و عقب مانده ای که آنها را حتی انسان به شمار نمی آورند مواجه هستند.

در روزهای  اخیر، تشدید برخوردهای طالبان با زنان در شهر هرات بار دیگر توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که نیروهای موسوم به «امر به معروف» با استناد به مقررات سخت‌گیرانه مربوط به پوشش، شماری از زنان را در اماکن عمومی بازداشت کردند. در اعتراض به این بازداشت‌ها در روز نهم جون در  منطقه جبرئیل هرات تظاهراتی توسط زنان شجاع همراه با مردان این شهر با شعار تحصیل، کار آزادی صورت گرفت که با واکنش خشونت‌بار نیروهای امنیتی طالبان روبرو شد. با این که بسیاری از زنان در این تظاهرات مطابق معیارهای سنتی جامعه ظاهر شده بودند اما از برخوردهای خشن نیروهای مسلح طالبان در امان نماندند. آنها نه تنها زنان و مردان حق‌طب را مورد ضرب و شتم قرار دادند بلکه به سوی آنها گلوله شلیک کردند. این سرکوب خونین به کشته شدن یک زن و کودک و زخمی و دستگیر شدن تعداد زیادی از زنان و مردان مبارز افغانستان انجامید، امری که به نوبه خود موجی از نارضایتی و خشم را در میان مردم هرات علیه طالبان برانگیخت. زنان افغانستان طی سال‌های گذشته با وجود فشارها و تهدیدهای فراوان، به اشکال مختلف در برابر تبعیض مقاومت کرده‌اند. اما اعتراضات اخیر نشان داد که مخالفت با سیاست‌های زن‌ستیزانه طالبان  تنها به زنان محدود نیست و بخش‌هایی از مردان جامعه نیز در کنار آنان ایستاده‌اند.

تجمع شجاعانه اعتراضی مردم در روز نهم جون در  منطقه جبرئیل هرات را می‌توان نشانه‌ای از گسترش  مبارزات و نارضایتی عمومی نسبت به سیاست‌های سرکوبگرانه طالبان دانست. گزارش‌ها  کماکان از تداوم برخورد خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی با معترضان و شهروندان حکایت دارد. این واکنش بار دیگر نشان داد که حکومت طالبان همچون رژیم جنایتکار جمهوری اسلامی ، نه تنها صدای زنان، بلکه هرگونه اعتراض مدنی و اجتماعی را نیز برنمی‌تابد.  واقعیت آن است که سرکوب زنان صرفاً به معنای محدود کردن نیمی از جامعه نیست؛ بلکه ابزاری برای کنترل کل جامعه محسوب می‌شود. هنگامی که حقوق اساسی زنان نادیده گرفته می‌شود، زمینه برای محدود کردن آزادی‌های عمومی و گسترش استبداد نیز فراهم‌تر می‌گردد. با این حال، تاریخ نشان داده است که در برابر هر شکل از ستم، اشکالی از مقاومت نیز شکل می‌گیرد.

واقعیت این است که مشکلات فاجعه بار اقتصادی سیاسی اجتماعی و فرهنگی افغانستان را امپریالیسم آمریکا با تحویل دادن قدرت از رژیم سرسپرده قبلی به مزدوران طالبان برای زنان و مردان تحت ستم افغانستان به وجود آورده است. در اثر این سلطه، مردم هرات و بسیاری از شهرهای افغانستان طی سال‌های اخیر با مشکلات گسترده اقتصادی، بیکاری، فقر و محرومیت‌های اجتماعی روبه‌رو بوده‌اند. در کنار این مشکلات، فشارهای سیاسی و اجتماعی بر زنان، اقلیت‌های قومی و مذهبی، دانشجویان، فعالان مدنی و دیگر گروه‌های اجتماعی نیز افزایش یافته است. مجموعه این عوامل باعث شده است که نارضایتی از وضعیت موجود روزبه‌ روز گسترده‌تر شود و  علیرغم دیکتاتوری وحشیانه حاکم زمینه اعتراضات و مبارزات اجتماعی بیش از گدشته شکل بگیرند. اعتراضات اخیر نشان می‌دهد که بخش‌های مختلف جامعه افغانستان بیش از گذشته به اهمیت همبستگی و مقاومت جمعی پی برده‌اند. بسیاری دریافته‌اند که سکوت در برابر تبعیض و خشونت نه تنها موجب کاهش فشارها نمی‌شود، بلکه راه را برای گسترش بیشتر آن هموار می‌کند.

همزمان، تجربه سال‌های گذشته برای بسیاری از شهروندان افغانستان این واقعیت را آشکار کرده است که اتکا به قدرت‌های خارجی و نهادهای بین‌المللی نه تنها  تضمین‌کننده آزادی و عدالت نیستند ، بلکه بنیاد گرایی اسلامی که توسط متفکرین امپریالیسم آمریکا بوجود آمد ابزاری قوی برای کنترل و نابودی زندگی میلیون ها انسان در خاور میانه بوده است .

واکنش وحشیانه طالبان به اعتراضات زنان در هرات، از شلیک به سوی معترضان گرفته تا بازداشت و ضرب‌وشتم شهروندان، بار دیگر نشان داد که این جانیان هیچ پاسخی جز زور و سرکوب برای مطالبات مردم ندارند. با این وجود، اعتراضات اخیر بیانگر آن است که ترس و سکوتی که طالبان در پی تحمیل آن بوده‌اند، نتوانسته است اراده مردم برای مقاومت را از میان ببرد. امروز زنان افغانستان در خط مقدم مبارزه علیه ارتجاع، تبعیض جنسیتی و استبداد قرار دارند. آنان نه تنها برای حقوق خود، بلکه برای آینده‌ای روشن  برای کل جامعه مبارزه می‌کنند. بازداشت ده‌ها زن در هرات و سایر شهرها نمی‌تواند این مبارزه را متوقف کند. تجربه نشان داده است که هر اندازه سرکوب  ادامه پیدا میکند، خواست  مبارزه برای آزادی نیز نیرومندتر خواهد شد.

تجربهٔ تاریخی مردم افغانستان و جهان بارها ثابت کرده است که هیچ قدرت امپریالیستی ماهیت آزادی بخشی نداشته و ندارد ، آنچه از دل دهه‌ها مداخله و تجاوزخارجی بر جای مانده، ویرانی، وابستگی و بازتولید نیروهای ارتجاعی بوده است؛ نه رهایی. آزادی هرگز کالایی نیست که قدرت‌ها از بیرون «هدیه» کنند. آزادی تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که مردم خود، با اتکا به نیروی جمعی، سازمان‌یافتگی و ارادهٔ خویش، برای تغییر وضعیت موجود برخیزند. آیندهٔ افغانستان و ایران نیز از همین مسیر خواهد گذشت: نه از راه دخالت بیگانگان، بلکه از دل مقاومت، همبستگی و مبارزهٔ خود مردم برای ساختن جامعه‌ای آزاد و برابر.

برای تحقق خواسته‌های واقعی زنان افغانستان که در شعار اصولی  تحصیل، کار و آزادی  نمادین شده است،  باید در برابر حاکمیت ارتجاعی طالبان و سلطه امپریالیسم ایستاد. تجربهٔ  ایران در دهه های اخیر نیز نشان داده است که این حکومت ها  نه اصلاح‌پذیرند و نه به حقوق ابتدایی انسان‌ها باور دارند. بنابراین تنها از مسیر مقاومت سازمان‌یافته، همبستگی اجتماعی و مبارزهٔ آگاهانهٔ مردم است که می‌توان نظم وساختار کنونی را نابود ساخت و راه را برای آینده‌ای آزاد و برابر گشود. زنان افغانستان و ایران  بارها ثابت کرده‌اند که پیشگام این مبارزه‌اند، و جامعه نیز باید در کنار آنان بایستد تا امکان تغییر واقعی فراهم شود.

حمایت از مبارزات شجاعانه زنان و مردان آزادی‌خواه هرات یک وظیفه انقلابی است و باید خواهان آزادی فوری و بی‌قیدوشرط تمامی زنان بازداشت‌شده بود. سرنوشت افغانستان را نه فرمان‌های سرکوبگرانه طالبان، بلکه اراده مردمی رقم خواهد زد که برای نان، تحصیل، آزادی و کرامت انسانی مبارزه می‌کنند.

سارا نیکو

15 چون 2026 برابر با 25 خرداد 1405