“یاداشت تفاهم”: صلح یا تمدید آتش بس- چریکهای فدایی خلق ایران

“یاداشت تفاهم”: صلح یا تمدید آتش بس

توافقی که دستگاه تبلیغاتی ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی آنرا به مثابه اعلام پایان جنگ بین دو کشور و لغو محاصره دریائی ایران و بازگشائی تنگه هرمز  تبلیغ می کردند سرانجام از طرف رئیس جمهورهای دو کشور امضاء شد.  متن این توافق   نامه که “یادداشت تفاهم اسلام‌آباد میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران” خوانده می‌شود، روز چهارشنبه 27 خرداد ماه توسط مقامات دولت ترامپ در اختیار خبرنگاران قرار گرفت. نگاهی به مفاد این “یادداشت تفاهم” و عملکردها نشان می‌دهد که نه فقط ابهاماتی در این سند وجود دارد بلکه “یادداشت تفاهم” دارای زمینه‌های ظهور تنش نیز می‌باشد. بنابراین باید دید آیا با این یاداشت تفاهم، صلح بر قرار شده و یا می شود و یا اینکه در ورای این تبلیغات ما شاهد صرفا تمدید آتش بس هستیم.

در این نوشته ضمن تاکید بر واقعیت وابستگی رژیم جمهوری اسلامی به امپریالیسم آمریکا و روابط همیشگی آنها در 47 سال گذشته و “امداد های غیبی” امپریالیسم آمریکا برای جمهوری اسلامی در جهت حفظ این دیکتاتوری لجام گسیخته، تلاش می شود به خود متن این توافق و تبلیغات طرفین در این باره پرداخته شود.

اولین نکته‌ای که جلب توجه می‌کند این است که به رغم امضای یادداشت تفاهم توسط ریاست جمهوری‌های دو طرف اما جلسه ای که قرار بود روز جمعه ۱۹ ژوئن (۲۹ خرداد) در سویس برای مراسم رسمی امضای توافقنامه برگزار شود ملغی گردید، امری که احتمالا بی ربط با حمله اسرائیل به لبنان نبود و به گزارش خبرگزاریها  این اولین تنش در چهارچوب عملی کردن این توافق بود.

تنش و ابهامات در رابطه با عملی شدن این توافق تنها به این مورد ختم نمی شود. در ماده اول این “تفاهم” تاکید شده است که” ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران و متحدان آن‌ها در جنگ جاری، با امضای این یادداشت تفاهم، پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها، از جمله در لبنان، را اعلام می‌کنند و متعهد می‌شوند از این پس هیچ جنگ یا عملیات نظامی علیه یکدیگر آغاز نکنند”. اما اسرائیل رسما اعلام کرده است که خود را ملزم به رعایت این توافق نمی‌داند. با توجه به این که دولت تروریستی اسرائیل یکی از نیروهائی بود که جنگ تجاوزکارانه مورد بحث را شروع کرد و از “متحدان”ی است که در “تفاهم” مورد اشاره قرار گرفته است، بنابراین تنش و بحران موجود را نمی‌توان پایان یافته تلقی کرد و چه بسا که به زودی با اشکال گوناگون آن مواجه شویم. چرا که اگر اسرائیل همچنان لبنان را بمباران کند که برای جمهوری اسلامی به معنی نیروی مزدور خود در این کشور یعنی حزب‌الله می‌باشد این امر فاقد ارزش بودن ماده اول توافق را در مقابل چشم همگان به نمایش خواهد گذاشت.

 از سوی دیگر باید توجه کرد که این توافق حتی در بین هواداران جمهوریخواه ترامپ در خود آمریکا هم با مخالفت های آشکاری مواجه شده است. تا آنجا که برخی از یاران ترامپ آنرا با این توجیه که امتیازهای زیادی به جمهوری اسلامی داده شده غیر قابل دفاع می دانند. همچنین در ایران نیز مجتبی خامنه ای که وی را جانشین پدرش معرفی کرده اند در نقش “رهبر”در نامه ای که ادعا می شود منتسب به وی می باشد رسما اعلام کرده است که:” بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم” و مسئولیت پذیرش چنین توافقی را به گردن رئیس جمهور، مسعود پزشکیان، به عنوان رئیس شورای امنیت ملی جمهوری اسلامی انداخته است.

اما لازم است به جای حدس و گمان در باره این که آیا این یاداشت تفاهم اعلام صلح است با تمدید آتش بس و در آینده با چه مسائلی روبرو خواهیم شد به بررسی متن توافق موجود بپردازیم.

با اینکه همه تبلیغات تاکنونی ترامپ برای توجیه جنگ با ایران برنامه هسته ای جمهوری اسلامی بود اما در یاداشت تفاهم صرفا در ماده شماره هشت اعلام می شود که:”جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تأکید می‌کند که سلاح هسته‌ای تولید یا تأمین نخواهد کرد”. با توجه به این که جمهوری اسلامی پیش از جنگ و بارها اعلام کرده است که “سلاح هسته‌ای تولید یا تأمین نخواهد کرد”، این به معنی آن است که تفاهم و توافق جدیدی بین ایران و آمریکا به وجود نیامده است. بنابراین اگر ادعای آمریکا برای جنگ با ایران سلاح هسته‌ای جمهوری اسلامی بود اکنون تأکید دوباره جمهوری بر عدم تولید و تأمین سلاح هسته‌ای دلیل ادعائی آمریکا برای جنگ با ایران را برطرف نمی‌کند.

 در ادامه مطرح شده است که “ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران توافق کرده‌اند که دربارهٔ سرنوشت مواد غنی‌شده ذخیره‌شده، بر اساس سازوکاری که متقابلاً مورد توافق قرار خواهد گرفت و مطابق جدول زمانی ذکرشده در بند هفتم، تصمیم‌گیری کنند؛ به‌طوری که حداقل روش مورد نظر، رقیق‌سازی در محل و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باشد. همچنین مطرح شده است که دو طرف همچنین توافق کردند دربارهٔ موضوع غنی‌سازی و سایر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، بر مبنای چارچوبی رضایت‌بخش که در توافق نهایی مورد توافق قرار گیرد، گفت‌وگو کنند”.

با توجه به این که یادداشت توافق خیلی از مسائل را به مذاکرات 60 روزه بعد از امضای این “یادداشت تفاهم” موکول نموده است موارد فوق نشان می‌دهند که آنچه اکنون رخ داده یک آتش بس یا به بیانی دیگر بیانگر حالت نه جنگ نه صلح می‌باشد و بر خلاف تبلیغات رایج هنوز نمی‌توان با قاطعیت از پایان جنگ سخن گفت. اتفاقاً تنظیم کنندگان این یادداشت تفاهم در رابطه با توافقات اعلام شده مطرح کرده‌اند که “توافق نهایی مفاد این بند را تأیید خواهد کرد” و اضافه کرده‌اند که “ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران اهمیت حیاتی مسائل هسته‌ای فوق‌الذکر را به رسمیت می‌شناسند و قصد خود را برای پرداخت فوری به این مسائل در مذاکرات، با هدف دستیابی به توافق متقابل دربارهٔ آن‌ها، اعلام می‌کنند” (تأکید از ماست).

در یادداشت “تفاهم” با نگاهی به ماده مربوط به برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی روشن می شود که فعلا توافقی در این مورد صورت نگرفته است و همه چیز به چگونگی مذاکراتی بستگی دارد که در 60 روز آینده پیش خواهد رفت. این بدان معناست که مهمترین مورد ادعا های ترامپ در توجیه جنگ با ایران فعلا به 60 روز آینده و مذاکراتی که معلوم نیست چگونه پیش خواهد رفت موکول شده است.

باید به یاد آورد و متوجه بود که این نکته در توافق نامه که “جمهوری اسلامی ایران تأکید می‌کند که سلاح هسته‌ای تولید یا تأمین نخواهد کرد” هیچ امر تازه ای نیست و سالهاست که این رژیم این ادعا را داشته و تبلیغ کرده است. حتی ولی فقیه جمهوری اسلامی در فتوائی داشتن سلاح هسته ای را “حرام ” اعلام نموده بود. البته به رغم این ادعا جمهوری اسلامی بیش از 400 کیلو اورانیوم 60 درصدی تهیه کرده است که فاصله کمی با اورانیوم مورد نیاز در سلاح هسته ای دارد. با اینکه سرنوشت همین حجم از اورانیوم هم یکی از موارد مورد اختلاف دو کشور بود و همواره ترامپ تاکید داشت که این اورانیوم 60 درصدی باید از ایران خارج شود  اما در این توافق نامه از خارج شدن این مقدار اورانیوم از ایران سخنی به میان نیامده است و صرفا از “رقیق‌سازی در محل و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی” سخن رفته است که معنای آن در عمل جز این نیست که پروژه هسته ای جمهوری اسلامی (یعنی یکی از مهمترین ابزارهای بحران سازی و جنگ در سطح منطقه) در جای خود باقی می ماند و در بستر همین پروژه اورانیوم 60 درصدی رقیق خواهد شد. به این ترتیب یکی از اصلی‌ترین موضوعات تنش ادعائی بین آمریکا و ایران همچنان پا برجا مانده است.

همچنین در شرایطی که جمهوری اسلامی از گرفتن غرامت به دلیل تجاوز آمریکا صحبت می کرد حال در ماده ششم توافقنامه گفته می شود که : “ایالات متحده آمریکا متعهد می‌شود با همکاری شرکای منطقه‌ای، یک برنامه قطعی و مورد توافق طرفین با ارزشی دست‌کم معادل ۳۰۰ میلیارد دلار آمریکا برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تدوین کند. سازوکار اجرای این برنامه به عنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی خواهد شد. تمامی مجوزها، معافیت‌ها و اجازه‌های لازم برای انجام تراکنش‌های مالی مرتبط توسط ایالات متحده آمریکا صادر خواهد شد”.  مفهوم این بند از یادداشت تفاهم جز این نیست که خواست جمهوری اسلامی برای دریافت غرامت و ایجاد صندوقی برای بازسازی کنار گذاشته شده و به جای آن آمریکا متعهد به تدوین یک “برنامه” با ارزشی معادل 300 میلیارد دلار برای “بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران” شده است. این نکته هم بسیار قابل تأکید است که ترامپ در پاسخ انتقاداتی که به این امر شد با صراحت اعلام کرد که یک دلار هم از سوی دولتش در این رابطه خرج نخواهد شد. گویا قرار است خرج‌های لازم را “شرکای منطقه ای” آمریکا و تحت نظارت و مدیریت این قدرت امپریالیستی تأمین کنند.

با توجه به موارد توضیح داده شده در بالا به روشنی می توان گفت که آنچه در عمل رخ داده است را صرفاً باید تمدید آتش بسی دانست که از قبل بین دو طرف جنگ اعلام شده بود. به خصوص که در ماده سوم این “یاداشت تفاهم”  دو طرف تاکید نموده اند که این مدت 60 روزه با توافق دوطرف قابل تمدید می باشد. عین ماده مزبور چنین است:” ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران متعهد می‌شوند که ظرف حداکثر ۶۰ روز، که با توافق متقابل قابل تمدید است، دربارهٔ توافق نهایی مذاکره کرده و به آن دست یابند”.(تاکید از ماست)

به این ترتیب توجه به بندهای “یادداشت تفاهم” و بررسی آنها روشن می‌سازد که آنچه به نام صلح تبلیغ می شود صرفا آتش بسی موقت است و این تنها یک فرصت برای جنگ افروزان است تا خود را برای آتش افروزی های بعدی آماده کنند. آینده نشان خواهد داد که امپریالیسم آمریکا با کمک نوکرانی چون اسرائیل و جمهوری اسلامی در تدارک چه برنامه‌ای در جهت تأمین منافع خود و به ضرر خلق‌های ایران و منطقه و منافع سایر قدرتهای  امپریالیستی رقیب می‌باشد. اما باید این واقعیت را بازگو و مورد تأکید قرار داد که بدون درک ماهیت جنگ افروزانه امپریالیسم آمریکا و بدون درک وابستگی جمهوری اسلامی به امپریالیسم و ریلی که این رژیم جهت تامین منافع اربابانش در آن قرار گرفته، هیچ نیروئی قادر نیست ماهیت جنگ چهل روزه به مثابه “یک بحران مهندسی شده امپریالیستی”  و باصطلاح صلحی که در قالب این “یادداشت نفاهم” پر ابهام و با سرنوشت نامعلوم تبلیغ می شود را درک کرده و به توده ها توضیح دهد که صلح واقعی در سرنگونی رژیم سر سپرده جمهوری اسلامی و نابودی سلطه امپریالیسم در ایران نهفته است. تحقق این امر مهم نیز در گرو انقلابی به رهبری طبقه کارگر در مسیر یک جنگ توده‌ای می باشد.

چریکهای فدایی خلق ایران

31 خرداد 1405