گزارشی از سفر به باسک
ف-فیروزه

در تابستان امسال فرصتی پیش آمد تا سفری به باسک داشته باشم. گزارش زیر نتیجه مشاهداتم از این سفر می باشد.

نام بردن از باسک Basque برای کسانیکه رخدادهای سیاسی و مبارزاتی جهان را دنبال کرده اند بطور طبیعی آنها را بیاد استقلال طلبان   Euskadi Ta  Askatasuna   با نام مخفف ETA می‌اندازد (سرزمین باسک و آزادی)؛ یک سازمان مارکسیستی مخفی و مسلح  که برای حق تعیین سرنوشت مردم باسک و تشکیل یک کشور سوسیالیستی و مستقل از اسپانیا و فرانسه در منطقه کهن باسک در شمال اسپانیا و جنوب فرانسه معروف به “نابارا” در قرن گذشته پا به عرصه مبارزه انقلابی گذاشته و بیش از پنج دهه در هر دو عرصه نظامی و سیاسی برای کسب استقلال و آزادی مبارزه کرد . این سازمان اگر چه از طرف اسپانیا و اتحادیه اروپا یک سازمان تروریستی معرفی شده  اما مردم این سرزمین این اعتقاد را ندارند و  این واژه را در مورد اتا نمی پذیرند و اعتقادشان بر این است که مبارزان اتا برای آزادی مبارزه می کردند؛ برای آزادی  سرزمین و مردم باسک که هیچ قرابت و نزدیکی با ساکنان اسپانیا و فرانسه ندارند. از نظر آنان مبارزات اتا در راستای استقلال این سرزمینِ متفاوت با اسپانیا بوده است.

باسک

مردم باسک، بازماندگان ساکنان اولیه دوران پیش از تاریخ اروپا هستند از نظر ژنتیکی تفاوت بسیاری با سایر مردمی که در اسپانیا زندگی میکنند دارند و پیش از اینکه اقوام هندواروپایی به این منطقه وارد شوند آنها ساکن این منطقه بوده اند. مردم این سرزمین دارای زبان منحصر به فردی هستند به نام ” اوئسکارا” Euskara  . این زبان نیز با هیچ کدام از زبان های هند و اروپایی مثل اسپانیایی و یا فرانسوی ریشه مشترک، پیوند و خویشاوندی ندارد این زبان باسکییک زبانی مستقل میباشد. که باسک ها در دو سوی کوههای پیرنه با آن تکلم میکنند. جمعیت باسک ها در هر دو طرف کوههای پیرنه نزدیک به ۳ میلیون نفر میباشد که نزدیک به نیم میلیون آن در جنوب فرانسه و مابقی در اسپانیا زندگی میکنند.

 در سال ۱۹۵۹ منطقه باسک که زیر فشار شدید سرکوب همه جانبه حکومت دیکتاتوری فرانکو قرار داشت و فرهنگ و زبان و پایه ای ترین حقوق آنها با فشارهای فاشیستی فرانکو در حال نابودی بود؛ گروهی از جوانان و دانشجویان چپ و مارکسیست  شکل گیری این سازمان یعنی ETA اتا را با در پیش گرفتن شیوه انقلابی مبارزه  اعلام نمودند. سازمانی که خیلی زود  پایگاه گسترده و حمایت مردمی  کسب نمود. به همین دلیل مردم باسک هم اکنون نیز آنچه را که دارند مدیون اتا می دانند و خودمختاری کنونی خود را نتیجه مبارزات و درد رنج و خون های ریخته این مبارزین میدانند .

پس از مرگ فرانکو در سال ۱۹۷۵ امکان بررسی واگذاری خودمختاری محلی به مردم باسک  پیشنهاد داده شد که آنها نپذیرفته و به مبارزات و عملیات خود که عمدتا درپایگاههایی که در بخش نسبتا امن تری در بخش شمالی منطقه باسک در خاک فرانسه بود ادامه دادند. سرانجام در سال ۲۰۱۷ با گذشتن از سه مرحله، اتا ابتدا پایان عملیات نظامی ، و در مرحله بعد خلع سلاح را اعلام و در نهایت به موجودیت سازمانی خود پایان داد.

سرزمین باسک هم اکنون دارای حکومت محلی و به اصطلاح نوعی خودمختاری است که این خودمختاری دارای تفاوت هایی با  کاتالونها است . این تفاوتها  تنها بدلیل  تفاوتهای تاریخی و فرهنگی میان باسک ها و کاتالونها نیست. مردم باسک بر این باور و اعتقاد هستند که این تفاوتها دستاورد مبارزات انقلابی ETA میباشد.

در نظام خودمختار باسک ، سیستم مالی و مالیاتی مستقل تری در مقایسه با   کاتالونها بنام  Económic Concierto وجود دارد. به این معنی که دولت محلی باسک تمام مالیاتها را در خاک خود جمع آوری میکند و تنها سهم مشخصی را برای هزینه های مشترک دفاع و سیاست خارجی به دولت مرکزی در مادرید میپردازد.  اما در کاتالونیا مالیاتها مستقیما توسط دولت مرکزی جمع اوری و سپس میان استانهای مختلف توزیع میشود به همین دلیل هم سالهاست کاتالونها به این سیستم مالی و مالیاتی اعتراض دارند و مبارزه می کنند تا بلکه بتوانند سهم بیشتری از مالیاتهای خود را به منطقه  سکونت خویش برگردانند و خواهان سیستمی شبیه سیستم مالی باسک ها میباشند؛ اما متاسفانه  تا کنون موفق به تغییر سیستم اخذ مالیات و کسب سهم بیشتری از درآمدهای خود نشده اند .

 تفاوت این دو رویکرد سیاسی توسط دولت اسپانیا بر اساس مزیت و یا برتری باسکها نسبت به کاتالونها نیست بلکه به مبارزات انقلابی باسک ها در مبارزات چندین ساله و خونین سازمان انقلابی ETA مربوط می شود. این دستاورد مبارزاتی و خون بهایی است که مبارزین باسک با مبارزات خود کسب کرده اند و به همین دلیل هم همچنان سایه سنگین این جریان انقلابی بر منطقه باسک وجودی کاملا ملموس دارد در جای جای شهر ، در آثار تاریخی و باستانی ، مراکز فرهنگی، بر ستونهای لامپ های برق و بخصوص در مناطق حاشیه ای و فقیر شهر بیلبائو مرکز باسک شاهد نام ETA بر دیوارها هستیم .

 بدون شک میشود مردم باسک  Basque را مهربانترین مردم دنیا نامید مردمی که رقص های گروهی و متحدانه خود بنام  DANTZAK EUSKAL، -که فراتر از یک سرگرمی ساده بوده و نمادی زنده از هویت و همبستگی آنها با هم است- را بدون چشم داشت به هر تازه وارد و گردشگری عرضه میکنند. این رقص های گروهی ریشه در آیین های کهن و جشن های باستانی محلی آنها دارد. تک تک حرکات این رقص های زیبا حکایت شجاعت ، کار و رنج ، نبرد با شر و بدیها می‌باشد. مانند نبرد ماهیگیران با امواج دریاها برای تهیه لقمه ای نان؛ رقص ها بیانگر این تلاشها و نبردها ست. این رقصها شامل حرکاتی‌ ست که رقصنده با در دست داشتن چوب و یا شمشیر در دست و با بهم کوبیدن آنها فتح و پیروزی و شکست دشمن را به نمایش میگذارد.

موسیقی مردم این سرزمین (رشد و توسعه ساز گیتار و معرفی آن به مردم دنیا نتیجه تلاش و کوشش نسل های گذشته این مردم است ) بیشتر نماد هویت و استقلال تاریخی این قوم کهن است. این هنر سنتی بیانگر حفظ فرهنگ آداب و رسوم باستانی در برابر جنگ ها و فشارهای تاریخی و سیاسی آنهاست و راهی برای زنده نگه داشتن زبان و ریشه های قومی است. در دوران سرکوبهای سیاسی شدید در اسپانیا این هنر نماد مقاومت مردم بوده است .

مردم این سرزمین در برابر حمله روم و اعراب مسلمان مقاومت و پایداری کرده و به همین دلیل استقلال فرهنگی خود را حفظ کرده اند بدلیل جغرافیای منطقه، مهاجرت به این منطقه نیز کمتر اتفاق افتاده است.  استقلال فرهنگی این سرزمین و مردم را باید در تاریخ شگفت انگیز و نحوه مقاومت و پایداری این قوم کهن در برابر امپراتوریهای مختلف  دید .

از زمان تاسیس خودمختاری باسک ها در سال ۱۹۸۰ قدرت در دست حزب میانه رو و ملی گرای باسک بنام PNV است. در این ایالت جریان سیاسی و فعالی بنام ، ائتلاف چپ و استقلال طلب EH Bildu که نماینده چپ رادیکال و انقلابی و استقلال طلب است و از نظر تاریخی شاخه سیاسی سازمان مسلح  ETA می‌باشد، وجود دارد این ائتلاف چپ و رادیکال سیاسی در سال ۲۰۲۴موفق به یک پیروزی تاریخی در انتخابات شد و کرسی هائی برابر با PNV بدست آورد با این موفقیت در انتخابات باز هم اجازه ورود به پارلمان به این جریان داده نشد و از حضور در قدرت کنار گذاشته شد. امری که نمونه دیگری از “دمکراسی” بورژوازی امپریالیستی را به نمایش می گذارد.

 اینکه امروز میبینیم اداره خودمختاری باسک با خودمختاری در منطقه کاتالونیا متفاوت میباشد و مردم کاتالون همچنان در حال مبارزه برای بدست آوردن اداره و سیستم خودمختاری گسترده تر و عمیق تری شبیه باسک ها میباشند نیز نتیجه  همان مبارزات انقلابی و رادیکالی است  که در جریان آن جانبازیهای بزرگی توسط رزمندگان اتا صورت گرفته است.  واقعیتی که نشان میدهدآرمانهای استقلال طلبانه در بین مردم باسک پایان نیافته و مردم مصرانه پیگیر این خواسته و مطالبات خود هستند و همچنان از طریق احزاب و مبارزات سیاسی و ادامه دار خود آنها را دنبال میکنند.

در سال ۲۰۱۸  ETA خود را منحل نمود و بطور یک جانبه تمام سلاح های خود را تحویل داده و تسلیم شد؛ اما دولت اسپانیا زمانی که خبر اعلام انحلال اتا را شنید در پاسخ گفت تمامی اعضای این گروه باید به سزای اعمالشان برسند و اعلام انحلال این گروه تندرو و جدایی طلب چیزی را تغییر نمیدهد.

تعداد بالایی از مبارزین باسک که خود را همراه با سلاح هایشان به دولت اسپانیا تسلیم کردند همچنان در زندان میباشند و تنها امتیازی که دریافت کرده اند از زندان های اسپانیا ، به زندانهایی در منطقه باسک و نزدیک به منطقه مسکونی و خانوادگی خود منتقل شده اند.

در حاشیه شهر بیلبائو مناطق حاشیه‌ای و پر آسیبی مانند ایتوریکوری _ پنیاسکال iturrigorri_penascal  و اوچارکواگا  otxarkoaga و اورترامندی و Bilbao La Vieja  بیلبائو لاویجا از مناطق محروم و پر آسیب این شهر “مدرن” !؟ و زیبا قرار دارد. در همین مناطق محروم  بود که بیشترین آرم متعلق به سازمان اتا را که با شیوه چاپ شابلونی به دیوار زده بودند دیدم .

در  گفتگوهایی که با مردم این دیار داشتم این انتظار را در مردم  حس کردم که همچنان برای بهبود و تغییرات عمیق تر در انتظار بسر میبرند .

باسک یکی از مهمترین و صنعتی ترین و پیشرفته ترین نواحی شمال اسپانیاست دارای کارخانه های بسیار بزرگ و فراوان است و به لحاظ اقتصادی نزدیک به یک ششم کل صادرات کشور اسپانیا را دارد؛ صنایعی مانند فولاد سازی که بخش اعظم فولاد اسپانیا را شامل میشود، کشتی سازی ، ماشین سازی ، فلزکاری ، ابزار الات راه آهن ، صنایع غذایی ، تجهیزات الکترونیکی ، صنایع شیمیایی ، معادن غنی سنگ آهن در اطراف شهر بیلبائو و ….در این منطقه مستقر است.

استان بیلبائو یکی از ثروتمندترین مناطق اسپانیا و اروپاست. این استان از قرون وسطی مرکز اصلی بازرگانی در اروپا و شبه جزیره ایبری بوده است. قلعه کارلوس پنجم با دیوار های بلندش در آنجا قرار دارد؛ بازمانده ای از دورانی که نزدیک به پانصد سال تاریخ دارد و نمادی است از دوران استعمار و حکمرانی اسپانیا بر بخش اعظمی از آمریکا مرکزی و شمالی و جنوبی و مناطق زیادی از دریای کارائیب. استعماری که باعث آسیب های زیادی به مردم و ساکنان بومی آن مناطق شد و همچنان آثار و بقایای آن در شهر هوندارریبیا Hondarribia  پا برجاست و سالانه تعداد زیادی گردشگر را به آنجا میکشاند.

در شهر سن سباستین که از شهرهای معروف و تاریخی باسک میباشد  جوانانی  را دیدم که از بیکاری  در کنار خیابانها و در سواحل خلیج بیسکای گیتار میزدند و منتظر کمک رهگذران بودند. همچنین کارتن خوابهایی که در حاشیه شهر و ساحل در گوشه ای خزیده اند و برای یک پنی دستشان را به طرف مردم دراز میکنند. خانم جوانی که در آشپزخانه هتل کار میکرد برایم گوشه ای از شرایط کار و روزگار خودش را نقل کرد ، وی چنین گفت صبح ها ساعت شش تا ۱۱ در آشپزخانه هتل هستم ، هتل ساعت ۷ به مهمانانش صبحانه میداد ، ساعت ۱۲  تا ۴ در جایی دیگر و ساعت شش تا ۱۱ شب هم در مکانی دیگر کار میکنم تا بلکه بتوانم هزینه فرزند و مادر پیرم را تامین کنم. و اینها همه مشت نمونه خروار هستند. البته که این آسیب ها از دید تیزبین توریست هایی که بنا به هر انگیزه ایی تاریخی و یا فرهنگی و هنری و ….به آنجا سفر میکنند پوشیده و پنهان نیست.

یک خانم و اقا که از کشور هلند به باسک آمده بودند با دیدن صحنه های اینچنینی از ما پرسیدند هیچ وقت فکر نمیکردیم در این ایالت ثروتمند که سالها برای حق و حقوقش جنگیده شاهد دیدن این صحنه های باشیم.

در پایان سفر سئوالی ذهن مرا بسیار به خود مشغول ساخت. براستی چرا   با وجود تسلط این سیستم اقتصادی در این ایالت خودمختار سیستمی که ظاهرا مستقل  از دولت مرکزی بوده و حاکم بر سرنوشت مردم  می باشد باید شاهد این همه فقر و تنگدستی بود؛ آنهم با داشتن این همه منابع اقتصادی و صنایع درآمد زا . آیا با وجود این همه ثروت و یک جمعیت دو نیم میلیونی، باسک  باید باز هم شاهد این همه محله پر آسیب در حاشیه شهر باشد؟ آیا چنین منطقه ای باید کارتن خواب داشته باشد و یا جوانان بخاطر یک لقمه نان کنار خیابان ساز بزنند؟

این پرسشهای آشنا بطور طبیعی بر ضرورت تلاش برای بنا نهادن سیستمی انسانی و برابری طلب و بدون شک سوسیالیستی تاکید می کند. به امید آن روز.

ف-فیروزه

آگوست 2026